Onderstaande tekst komt uit het “Geïllustreerde Laudatio 20 jaar Heemkundige Kring Ruddervoorde – 30/06/2013″ – Dit was eveneens de toespraak op de Huldeviering uitgesproken door Bert Bouljon, gastspreker en lid van het eerste uur.

 

Dames en heren,

 

Mijn hele leven lang al ben ik gefascineerd door de gedrevenheid van mensen, die grenzen verleggen en sporen trekken, waarin anderen met vertrouwen kunnen stappen.

Vandaag houden we feestelijk halt bij wat de Heemkundige Kring Ruddervoorde nu al 20 jaar betekent voor deze heerlijke leefgemeenschap. Proficiat! De aanwezigheid van heem-kundeleden van hier en elders, leiders en leden van de Sint-Eligiusparochie, het college van burgemeester en schepenen, gemeenteraadsleden en OCMW-leden en de zovele sym- pathisanten straalt af op u, voorzitter Paul Vandewalle en uw actieve groep bestuursleden.

Ik ben er trots op hier bij uw jubileumfeest betrokken te worden om – naar het woord van Danny Sap en anderen – als aangespoelde op het Ruddervoordse territorium te gast te zijn.

Ik heb een boeiende zoektocht afgelegd om met mijn verbale stethoscoop de hartslag van het bestuurlijke, economische en socio-culturele leven hier onder woorden in beeld te brengen.

Mijn huldeverhaal aan het adres van de heemkundigen uit Ruddervoorde stoelt op drie sporen van mijn actieve leven, m.n. het onderwijs, de bibliotheek en de cultuurraad.

Ik wil in de eerste plaats een gesproken aubade brengen aan uw terecht trots wapperende vlag met het ridderlijke wapenschild (officieel erkend op 25 januari 1842) en het heemkundige logo. Ze wordt buiten de gemeentegrenzen bijzonder gehonoreerd. Zo wordt het Rudder- voordse schild meegedragen in de tienjaarlijkse Ros Beiaardstoet in Dendermonde, omdat er in het schild een paard – een ros – op afgebeeld is.

printscreen032

 

Heemkunde wil mensen betrekken bij de samenleving door het heden via verhalen en beelden te verbinden met het verleden. Goede hechting aan de plek waar onze wieg heeft gestaan, waar men jong mocht opgroeien, weggaan en ook terugkeren, biedt een stevige basis voor de reis van het leven

45 jaar geleden kreeg ik de kans om in deze streek wortel te schieten via de plaatselijke  middelbare afdeling van het Brugse Sint-Leocollege. De naam van de school is ondertussen veranderd en verwijst naar Sint-Pieter, de patroon van de parochie waar de school zich bevindt. In mijn eerste klas van 1968 zaten er heel wat flinke Ruddervoordenaren. Eén van hen woonde in de Kanunnik Andriesstraat. Op mijn vraag of hij wist wie die man was, kon hij gevat antwoorden over diens levenslange inzet voor zijn volk als lid van het Nationaal Congres in 1830, en dat zijn naam op de Congreskolom in Brussel staat. Toen wist ik eigenlijk niets over deze in 1796 in Ruddervoorde geboren man, voor wie in 1986 een herdenkingsviering zou worden gehouden en aan wiens publicatie ik vanuit de eeuw- feestwerkgroep mee zou werken. Kanunnik Andries kreeg in de voorbije 180 jaar in die hogere bestuursregionen van ons land andere opvolgers, zoals vandaag nog in de Senaat met gemeenteraadslid Patrick De Groote als vertegenwoordiger in de roodpluche vergadering van het federale parlement.

 printscreen033

De Congreskolom werd in 1850 opgericht ter ere van het eerste Nationaal Congres. Daarop staan de 27 grondwetsartikelen en de namen van de congresleden, o.a. de naam van kanunnik Andries, die tot het eerste bestuur van ons land behoorden. Aan de voet ervan kwam op 11 november 1922 het graf van de onbekende soldaat.

 

Een directe informatiebron voor mij was Estella Vandekeere, de heel gewaardeerde onderwijzeres uit het eerste leerjaar van onze basisschool. Haar man, wijlen eredirecteur van de gemeenteschool, Roger Lambert, is ontelbare keren verbindingsman geweest om deuren te openen, waarachter informatie te verkrijgen was en om vertrouwen te wekken bij die Ruddervoordenaren, die mij te woord konden staan. Zo is ook Adelin Schrauwen uit het beroemde geslacht van laurierkwekers voor mij van onschatbare waarde geweest.

Wat ik over het verleden weten wou, kon ik opzoeken in de vele geschreven bronnen of vernemen uit de verhalen van mensen, die levende en sprekende geschiedenisboeken waren.

De samenvoeging van gemeenten halfweg de jaren ‘70 van de vorige eeuw en de voorbereidingen om een gemeentebibliotheek op te richten hebben veel veranderingen teweeggebracht. De Cultuurraad kreeg een ruimer werkveld met een meer dan verdubbeling van vertegenwoordigende socio-culturele verenigingen. De Adviesraad van de bibliotheek kon rekenen op de inbreng van degelijke vertegenwoordigers uit Ruddervoorde. Die fusie had ook nog een bijzonder neveneffect. Het viel op dat de vertegenwoordigers in raden en commissies elkaar en elkaars verenigingen eigenlijk niet kenden, wat een tastbaar probleem was van de opgelegde eenmaking.

printscreen034

Erehoofdonderwijzer meester Roger Lambert geeft uitleg over het drieluikschilderij  ‘Aanbidding der Wijzen’, een kopie van een schilderij van Rogier van der Weyden, dat wegens de ecclesiofobie tijdens de Franse Revolutie achter het behang van de pastorie in het Oost-Vlaamse Middelburg werd verstopt, en enkele maanden na de aanstelling op 27 september 1827 van Kanunnik Andries als pastoor, werd ontdekt en naderhand op zijn initiatief werd gerestaureerd. Dit schilderij was tijdelijk opgenomen in de tentoonstelling in Ruddervoorde in 1986.

 

Zowel de plaatselijke overheid als de bevolking voelde de nood aan om grondiger over elkaar geïnformeerd te worden via publicaties, waarin alle deelgemeenten belicht werden. Enkele uitgeverijen speelden daar handig op in. De Europese Uitgeverij uit Zaltbommel in de Nederlandse provincie Gelderland pakte met publicatiesuccessen uit. Zo kent u allen ongetwijfeld de prentbriefkaartenboeken, waar onder elke foto (die omwille van het auteursrecht ouder dan 50 jaar moest zijn) heemkundige informatie kwam of achtergrond- commentaar werd geschreven. De Brugse Uitgeverij Van de Wiele lanceerde de reeks Toen-boeken, met oog voor degelijke lay-out en informatie over alle deelgemeenten. Die titel is zelfs handelsrechtelijk geregistreerd en als boekhandelproduct juridisch tegen plagiaat beschermd.

Ook individuele initiatieven resulteerden in publicaties. Luc Goethals, op wie ik inmiddels in de Vaste Commissie voor Advies van de Openbare Gemeentebibliotheek kon rekenen, stelde het boek “Ruddervoorde vroeger en nu” in 1980 samen. Inhoudelijk heel interessant en met twee saillante aspecten: het werk is opgedragen aan zijn dochter Melanie, die tot de eerste generatie behoort die het zelfstandige Ruddervoorde als gemeente nooit gekend zal hebben; en een oproep om zijn werk als een stap te zien om de hele geschiedenis van Ruddervoorde te reconstrueren met documenten, beelden en herinneringen… Dit leek mij van meet af aan een gefundeerde oproep en sollicitatie om met heemkundige initiatieven uit te pakken.

Een heel belangrijk fundament in het meeleven met het reilen en zeilen in een dorp, een wijk, een gemeente, een streek is de pers. Journalistieke verslagen, verslagen van nieuwsfeiten allerhande en reportages in krantenbijdragen en weekbladen vormen een gigantische stapel historische teksten waarmee verslaggevers als Albert Verhaeghe, Noël Vandenbussche, Norbert Trio, Koen Matthijs, Jan en Filip Van Belle, Jo Deman, Jan Vernieuwe en vele anderen de actualiteit uit deze streek in woord en beeld hebben vastgelegd. We moeten het met z’n allen hoog waarderen dat mensen als Geert Stubbe, Piet Himpens, Arne Frank, Pieter Segaert, Simon Mouton, Marnix Van Belle, Michel Vanneuville, Jeroen Sap, Sandra Wybo met de traditionele persattributen als pen en papier, maar ook met elektronische informatie-dragers uitpakken.

printscreen035

Op 5 mei 1992 verscheen een oproep in Het Nieuwsblad naar kandidaten voor een stichtingsvergadering op diezelfde dag. Twaalf mensen zijn op die uitnodiging ingegaan.

Wat vandaag beschreven of in beeld wordt vastgelegd, is morgen geschiedenis en bron voor heemkundige traktaten. De uitbouw van het vrij toegankelijke archief en documentatie-centrum zal in Ruddervoorde ongeremd en rijkelijk ondersteund blijven.

Als het volkse samenhorigheidsgevoel zo intens verweven zit in de volksaard, dan kiemen initiatieven om wat eigen medemensen kenden en konden, vast te leggen in woord en beeld. Er verschijnen met de regelmaat van een klok publicaties over de tastbare bijzonderheden die tot het gemeenschappelijke geheugen en de rijkdom van Ruddervoorde behoren.

Het is bijna de organische evolutie zelve dat een latente hunkering naar de wortels van de eigen Ruddervoordse samenleving uitgemond is in de oprichting van een heemkundige kring  nu 20 jaar geleden.

printscreen036

 Bij het regionale jaaroverzicht van Het Nieuwsblad op 3 december 1992 was er een artikel aan de HKR gewijd.

Een stevig duwtje hiertoe bood het academisch traktaat uit de tweede kandidatuur – tweede jaar bachelor, zeg maar – van Stijn Sap aan de KULeuven in het academiejaar 1991-1992 Faculteit Letteren en Wijsbegeerte Departement Moderne Geschiedenis. Stijn Sap belichtte de heerlijkheden en de parochie van Ruddervoorde tijdens de Middeleeuwen en de vroege Nieuwe Tijd (d.w.z. van de 16de tot de 18de eeuw). In de lente van 1992 zette Paul Vandewalle, master in de Germaanse filologie, concrete stappen voor de oprichting van een heemkundige kring via een oproep in de pers en belegde einde april 1992 een informatievergadering. Het klinkt bijna bijbels, want 12 belangstellenden gingen op die oproep in. Paul Vandewalle stak voorbeeldig van wal met een publicatie tegen het kermisweekend in juni 1992 met een studie over de familie van Outryve en het kasteel ‘De Lakebossen’. Zo kiemde het concrete initiatief van de heemkring in Ruddervoorde en in oktober van dat stichtingsjaar organiseerde de vereniging zich door de samenstelling van een bestuursploeg.

Paul Vandewalle werd voorzitter, Danny Heyneman ondervoorzitter. Het gezin Danny Sap stond in voor het secretariaat, Luc Goethals werd penningmeester; Christin Gernaey en Daniël Crul werden de archiefmeesters, terwijl Albert Verhaeghe afgevaardigd werd naar de Cultuurraad. Proficiat aan allen, die er vanaf het eerste uur bij waren tot op vandaag.

Erevrederechter Luc Vermeulen heeft als weggespoelde zoon van de Ruddervoordse gemeentesecretaris via Mechelen en Sint-Michiels-Brugge de geschiedkundige navelstreng met Ruddervoorde nooit doorgeknipt. Zijn hart bleef onwrikbaar kloppen voor zijn geboortedorp. Hij verzamelde gedurende meer dan een halve eeuw historisch bronnen- materiaal en stimuleerde van meet af aan de studiën van de plaatselijke geschiedenis. Zelf had hij in het weekblad De Krant van West-Vlaanderen bijdragen geleverd onder de rubriek ‘Kleine Kroniek van Ruddervoorde’. Maar omdat hij zijn hele leven lang ambtelijk juridisch jargon had gehanteerd, keek hij naderhand uit naar redactionele ondersteuning bij het tot stand komen van artikels. Als eerste erevoorzitter zag hij zodoende naast het vorsende vaste gezelschap dat andere medewerkers toetraden en evenzeer publicaties voorbereidden. Medewerkers vanaf dat eerste uur waren o.a. pater Alfred Vandewalle, Ria Thomaes, André Strubbe, pastoor Lambrecht, Dirk Verplancke, Juliaan Vanbelle, Daniël Janssens, Maria Coucke, Dirk Van Eenoo, Jan Priem… Die schare gedreven vorsers nam anderen mee op sleeptouw. Docent en hoogleraar Jan Verdonck speurde naar de etymologie van de naam Ruddervoorde en Anne-Marie Goethals heeft boeiende en informatieve aspecten van het religieuze leven en de oorlogsjaren belicht.

Zo heeft de Heemkundige Kring Ruddervoorde in 20 jaar tijd een 45-tal publicaties verzorgd over adellijke families, over Gerard de Ridefort en andere merkwaardige figuren en gebeurtenissen, over de kerk, over meer dan anderhalve eeuw gemeentelijk onderwijs in Ruddervoorde, over cafés, kapellen en molens… Ommelopers, kalenders en kaarten werden aan belangstellenden ter beschikking gesteld. Meer dan 2500 bladzijden geschiedenis is door iets meer dan een dozijn vorsers aan het papier toevertrouwd en zodoende bewaard. Er is aandacht besteed aan grote en kleine histories, aan het volkse en schoolse leven. De stapel boeken en brochures oogt fenomenaal.

U begrijpt, dames en heren, dat aangespoelden via de Heemkundige Kring goed geïnformeerd en snel ingeburgerd kunnen raken. Dat enthousiasme heeft niet-Ruddervoordenaren evenzeer geïnspireerd. Zoals de centrumgemeente heeft Hertsberge recent ook een heemkring leven ingeblazen.

printscreen037

Naast de vele publicaties, organiseert de Heemkundige Kring Ruddervoorde ook voordrachten, interviews, ontspannende uitstapjes en geleide bezoeken aan vorsings- en informatiecentra, zoals hier aan het bisschoppelijk archief in de Goezeputstraat in Brugge. De priester-archivaris liet een aantal originele archiefstukken zien. Dit bezoek vond plaats op 15 maart 2008. Het was de bisschoppelijke priester-archivaris Kurt Priem, die de Ruddervoordse heemkundigen ontving en te woord stond.

 Heemkunde is immers het laboratorium van onze eigen geschiedenis, om niet te zeggen de dagelijkse kleine en grote geschiedenis van mensen. De publicaties werken als dotters in de aders van onwetendheid.

Ruddervoorde ligt als naam spraaktechnisch makkelijk in de mond, en leeft in een zee van creativiteit en initiatieven. In het rijke Vlaamse wielerleven is Ruddervoorde een begrip. In zijn rechtstreeks verslag van het kampioenschap veldrijden een jaar of twee-drie geleden begroette Frank Raes Luc Vanparys als de burgemeester van Ruddervoorde.

printscreen038

Met grote panelen langs de weg , zoals hier in de Sint-Elooisstraat,  worden sportliefhebbers van ter plaatse, maar ook van overal te lande en het buitenland uitgenodigd op wedstrijden.

 

Je kunt bij het binnenrijden van Ruddervoorde, of moet ik zeggen Rundervoorde er niet naast kijken met wat voor een originele vondst handelaars en kmo’s hun zaak in de kijker brengen met polyester koeien.

printscreen039

De Ruddervoordse handelaren en kmo’s hebben een heel creatieve runderenbeeldroute uitgedacht om aandacht te trekken op hun economische bedrijvigheid. Deze foto dateert van 5 juli 2012.

 

Naar wat ik in al die voorbije jaren heb opgevangen, hebt u schitterende parochieherders en pastoors gehad. Luc Vermeulen vertelde mij ooit dat hij zijn agenda aanpaste om naar de hoogmis te komen, als pastoor Van Rie zou preken. Kop Van Rie – zoals hij werd genoemd – had het formidabele talent om de bijbel met hedendaagse beeldspraak uit te leggen. Eén van uw vroegere medepastoors Gery Florizoone kende ik als dichter. Hij is in de Brugse Magdalenakerk begraven nadat hij omkwam in een vliegtuigcrash nabij Visé op 25 juni 1986.

printscreen040

Priester-dichter en gewezen medepastoor Gery Florizoone (1923-1983)

 

En uw huidige pastoor haalde bij zijn priesterwijding het nationale nieuws als enige gewijde priester van dat jaar. Uw diaken Geert Denoo combineerde jaren geleden zijn religieuze opleiding met zijn onderwijsopdracht en het lidmaatschap van de Adviescommissie van de bibliotheek.

printscreen041

 Er was massaal veel volk aanwezig op 19 september 2009 bij de priesterwijding van Matthieu Jottier in de Sint-Salvatorskathedraal in Brugge.

printscreen042

De nationale nieuwszenders wijdden grote aandacht aan de priesterwijding. Zelfs de moeder van pastoor Matthieu Jottier werd voor een tv- interview aangesproken.

Vanuit Ruddervoorde zijn er mensen vertrokken naar andere continenten. Pater Alfred Vandewalle trok als dominicaan naar de missies. En op dit ogenblik is uw medeparochiaan Jos Deforche nu weer enkele maanden vrijwillig werkzaam in het hart van Afrika. Daar is hij bezig met het installeren van waterpompen die op zonne-energie werken. En als hij technische problemen heeft, staat hij via internet in contact met Ruddervoordse installateurs, die van hieruit mee naar oplossingen zoeken, als er zich problemen voordoen.

De bibliotheek van Ruddervoorde-centrum was in 1993 de laatste bibliotheek die toetrad tot de overkoepelende gemeentebibliotheek en die onder de gemeenschapsruimte Riderfort onderdak kreeg. Op dat moment had Jeannine Descheemaecker al 20 jaar het bibliotheekwerk van Albert Verhaeghe overgenomen. Zij werkte toen deeltijds als vrijwilliger, maar behoorde evenwel daarnaast al deeltijds tot ons schitterende bibliotheekteam na de overname van de uitleenpost in Baliebrugge. Haar initiatieven heb ik altijd bijzonder gewaardeerd. Want daarnaast was zij een zeer belezen medewerkster, had zij ook een heel creatieve pen, regisseerde zij toneel en animeerde zij mee de initiatieven voor de jaarlijkse jeugdboekenweek. Wij zijn blij dat haar dochter Katrien in de voetsporen van haar moeder is getreden.

De schitterende contacten met Ruddervoorde worden nu nog altijd overschaduwd door de tragische 17de augustusdag van 1981. Ik was al enkele maanden met de studie bezig om de geschiedenis 1882-1982 van het gemeentehuis te reconstrueren, toen er brand uitbrak in het kasteel Gruuthuse. Zowel het gemeentehuis als het kasteel waren gebouwd naar een ontwerp van dezelfde architect Pieter Buyck. Bij die brand kwam de toen 27-jarige Ruddervoordse brandweervrijwilliger André Vandewalle om het leven. Voor onze veiligheid betalen we soms een hoge prijs. Dat vrijwilligerswerk en engagement mogen we nooit uit het oog verliezen.

printscreen043

 Op 17 augustus 1981 kwam de vrijwillige Ruddervoordse brandweerman André Vandewalle om het leven tijdens blussingswerk in het kasteel Gruuthuse. Hij was amper 27 jaar. Bij deze instorting kwam hij onder het puin terecht. De foto is daags na het drama genomen.

 

Mettertijd kan de geschiedenis de feiten en de mensen uitwissen, als ze niet via teksten en beelden in het hart van medemensen worden bewaard. Ik ben blij dat ik af en toe met u allen mee mag drijven op de neergeschreven en geïllustreerde teksten van de Ruddervoordse heemkring.

De veranderende dorpsgezichten grijpen naar de keel. Wie weet er nog waar hier in de schaduw van de kerk een suikerbakker was en waar Gaston Desmet chocoladefiguurtjes uit de metalen vormen sloeg met de gummiknuppel van de vroegere veldwachter? Hij personaliseerde zijn sinterklaaskoeken door de namen van de kinderen met vloeibaar suikerglazuur erop te schrijven.

printscreen044

Op 16 november 1981 liet Robert Desmet Roger Lambert en Bert Bouljon in zijn chocoladeatelier binnen ter voorbereiding van een artikel in De Merel.

 

 printscreen045

Na de voorstelling van het omstandige werk van eredirecteur Albert Verhaeghe door Bert Bouljon in de hoofdbibliotheek werd een symbolisch eerste exemplaar aan Vlaams minister van Cultuur Luc Martens en aan burgemeester Luc Vanparys overhandigd door de auteur.

 

Wie weet er nog dat de allereerste vrouwelijke schepen in onze gemeentegeschiedenis uit Ruddervoorde kwam, mevrouw Marchand-Degryse?

Wie weet er nog met welke engagementen via de Frontbeweging dokter Jozef Verduyn tijdens en na de Eerste Wereldoorlog zich heeft ingezet voor zijn medesoldaten en wapenbroeders?

Wie van ons was er ook niet blij verrast toen Stefanie Haerynck aan de Leuvense universiteit promoveerde met een studie over de aanleg van de Steenweg Brugge-Kortrijk?

Ruddervoorde had en heeft ook een schare kunstenaars. De Heemkundige Kring heeft een bijdrage van Albert Verhaeghe over Jules Demeulemeester gepubliceerd. Daniël Crul stimuleerde vanuit uw bestuur de schone kunsten en de muziek. De Film- en Mediaclub Spectrum realiseerde al enkele documentaires over hen, met name over Geert Van Acker, die jarenlang de cultuurtrofee De Gouden Merel maakte en in opdracht van de Provincie West-Vlaanderen het dankbeeldje voor aftredende provincieraadsleden realiseerde. Er bestaat een documentaire over de iconenkunst van Liliane Debaene en over de textielkunst van Riet Vandevelde…

printscreen046

 Voorwerpen, die herinneren aan de roemrijke brouwerijtraditie, leven soms verder met een nieuwe bestemming. De kruik rechts herinnert zonder datering aan Tirolerfeesten in de Munckhalle van Ruddervoorde. De kruik links is een souvenir van de handelsfoor in 1968.

 

printscreen047

Met een schematisch overzicht s.d. heeft Drukkerij Verplancke een folder gemaakt voor Brouwerij De Gomme, waarin het brouwproces van Munck-bieren met woord en beeld is uitgelegd.

 

En zo kunnen we doorgaan. Het gemeentebestuur heeft de receptie voor deze jubileum- en kermisdag op zich genomen. Ik weet niet wat er geschonken zal worden en een gekregen paard kijk je niet in de bek. We waarderen met z’n allen elke feestelijke inbreng en elk vloeibaar aanbod. Ruddervoorde heeft de brouwerstraditie nooit stopgezet. De brouwerijen, Dewulf, Ruben, Tanghe en De Gomme, zijn al lang uit het straatbeeld verdwenen. Maar de Ruddervoordse ondernemingszin heeft een reeks heel lekkere biertjes consumeerbaar en verhandelbaar op de markt gebracht vanuit de De Leite.

In het vooruitzicht van de herdenking van de Eerste Wereldoorlog heeft de VRT onlangs nog een documentaire reeks Ten Oorlog in een tiental afleveringen uitgezonden. Eén van de makers is Arnout Hauben. Dat is een man met Ruddervoordse roots. Hij is de kleinzoon van Karel Dewulf, de onderwijzer-koster, die jarenlang deel uitmaakte van de Bibliotheekcommissie. Arnouts peter is Jan Dewulf, die in de voetsporen van zijn vader actief is en daarbij ook nog regisseur is van Aglaja, de Brugse dansgroep van SFX, de Broeders Xaverianen.

U ziet en hoort het, dames en heren, Ruddervoorde is een creatieve, ondernemende en heerlijke plek om lief te hebben. Hier klopt het bruisende hart van de plaatselijke samenleving.

Voorzitter Paul Vandewalle, u hebt met een bewonderenswaardige schare medewerkers binnen uw vereniging de plaatselijke geschiedenis voor autochtonen en aangespoelden verdienstelijk ontsloten.

Dit is mijn besluit: u als voorzitter, uw bestuur en uw leden mogen terecht trots zijn op wat de voorbije 20 jaar is gerealiseerd: de publicaties, de 26 halfjaarlijkse nieuwsbrieven, de voordrachten, de ontspannende uitstapjes, de tentoonstellingen en studiebezoeken…

Ik buig het hoofd uit eerbied voor alles wat u allen hebt verwezenlijkt. U hebt met z’n allen in alle betekenissen van het woord geschiedenis geschreven.

Daarvoor feliciteer ik u van harte met grote dankbaarheid.

 

Bert Bouljon

printscreen048

 

printscreen049

Domus Toparchi de Ruddervoorde

 Uit Sanderus’ ‘Verheerlykt Vlaandre’ 1735, deel 1 zesde boek, illustratie 25